Cyfryzacja kolejnych dziedzin życia sprawia, że coraz więcej czasu spędzamy w sieci. Dotyczy to również seniorów, którzy muszą dostosowywać się do tempa zmian technologicznych. Korzystanie z internetu, smartfonów, czy usług online staje się dla wielu osób starszych codziennością. Jednocześnie część seniorów nie ma wystarczającej wiedzy na temat ochrony przed cyberprzestępczością, dezinformacją czy przeciążeniem technologicznym.
Ogólnopolskie Badanie Potrzeb Seniora 2024 zostało przeprowadzone przez naszego partnera — Stowarzyszenie MANKO, wydawcę ogólnopolskiego magazynu „Głos Seniora”. W badaniu zapytano seniorów o potrzeby dotyczące wielu obszarów życia. Naszą szczególną uwagę zwrócił obszar związany z dostępem do technologii oraz sposobem korzystania z narzędzi cyfrowych.
Badanie przeprowadzono za pomocą kwestionariusza składającego się z 26 pytań. Wzięło w nim udział 1279 mieszkańców Polski w wieku 60 lat i więcej. Zastosowano metody CAWI, CATI oraz ankiety papierowe, co pozwoliło dotrzeć zarówno do seniorów aktywnie korzystających z internetu, jak i do osób mniej obecnych w środowisku cyfrowym. Badanie uzupełniono o 50 indywidualnych wywiadów pogłębionych z losowo wybranymi uczestnikami.
Dokładna metodologia została opisana w raporcie z badania, dostępnym na stronie internetowej:
https://glosseniora.pl/wp-content/uploads/raport_seniorzy.pdf
Seniorzy coraz częściej korzystają z internetu
Aż 90,3% badanych seniorów odpowiedziało twierdząco na pytanie „Czy potrafisz korzystać z internetu?”. To pokazuje, że osoby starsze coraz częściej stają się aktywnymi uczestnikami cyfrowej rzeczywistości.
Nie oznacza to jednak, że wszyscy badani czują się w sieci pewnie i bezpiecznie. Obok rosnącej liczby seniorów korzystających z internetu nadal istnieje grupa osób wykluczonych cyfrowo lub niepewnych swoich kompetencji. Dlatego edukacja powinna obejmować nie tylko obsługę urządzeń, ale też bezpieczne korzystanie z sieci, ochronę przed oszustwami i świadome poruszanie się po cyfrowym świecie.
Internet staje się częścią codzienności
Regularne korzystanie z internetu stało się dla wielu seniorów codziennością. W odpowiedzi na pytanie „Jak często korzystasz z internetu?” 84,7% badanych zadeklarowało korzystanie minimum raz dziennie, a 23,4% co najmniej raz w tygodniu.
Nasza ekspertka Oliwia Gissel podkreśla, że internet jest dziś dla wielu seniorów źródłem informacji, narzędziem kontaktu z bliskimi oraz sposobem korzystania z usług, zakupów czy bankowości online. Jednocześnie rosnąca aktywność cyfrowa osób starszych pokazuje, jak ważne jest wspieranie ich nie tylko w obsłudze technologii, ale także w bezpiecznym, świadomym i zrównoważonym korzystaniu z sieci, która powinna wzmacniać niezależność, a nie zastępować relacje z drugim człowiekiem.
Seniorzy są otwarci na edukację cyfrową
Zainteresowanie szkoleniami z zakresu nowych technologii zadeklarowało 45,9% badanych seniorów. Pytanie dotyczyło szkoleń z obsługi komputera, smartfona lub internetu. 41% respondentów nie wyraziło takiej potrzeby, a 13,1% wskazało odpowiedź „nie wiem”.
Nasza ekspertka Aleksandra Niwińska zwraca uwagę, że prawie połowa zainteresowanych szkoleniami to dobry sygnał, ale równie ważna jest grupa osób niechętnych lub niezdecydowanych. Niechęć może wynikać z obaw przed technologią, braku wiary we własne kompetencje albo przekonania, że nauka będzie zbyt trudna.
Dlatego działania edukacyjne dla seniorów powinny być praktyczne, spokojne i nastawione na realne i odczuwalne korzyści jak na przykład ułatwienie kontaktu z bliskimi, łatwiejszy kontakt z lekarzem, czy sprawniejsze rozwiązywanie bieżących problemów.
Smartfon jako główna brama do internetu
Najczęściej wybieranym urządzeniem do łączenia się z internetem okazał się smartfon. Wskazało go 49,3% badanych seniorów. Na drugim miejscu znalazł się laptop, z którego najczęściej korzysta 31,5% respondentów.
Nasza ekspertka Oliwia Gissel zauważa, że dominacja smartfona wpisuje się w szerszy trend rosnącego znaczenia urządzeń mobilnych, które są łatwo dostępne, poręczne i pozwalają korzystać z internetu niemal w każdym miejscu.
Jednocześnie wyniki pokazują, że w edukacji cyfrowej seniorów warto szczególnie uwzględniać obsługę smartfonów, aplikacji, komunikatorów, bankowości mobilnej, ustawień prywatności i zasad bezpieczeństwa, bo to właśnie telefon coraz częściej staje się główną bramą do świata online.
Co powstrzymuje seniorów przed korzystaniem z internetu?
Wśród osób niekorzystających z internetu najczęściej wskazywaną barierą był brak potrzeby korzystania z sieci. Tą odpowiedź wskazało 42,7% respondentów. Kolejne przeszkody to brak wystarczających umiejętności (18%), brak odpowiedniego sprzętu (11,2)% oraz brak dostępu do internetu (2,9%).
Warto zwrócić uwagę, że aż 19,1% respondentów nie potrafiło wskazać konkretnego powodu. Może to oznaczać niepewność, niską świadomość korzyści albo dystans wobec nowych technologii.
Wyniki pokazują, że wykluczenie cyfrowe seniorów nie wynika wyłącznie z braku sprzętu, czy dostępu do sieci. Często większą rolę odgrywają motywacja, poczucie sensu i poczucie bezpieczeństwa.
Jaki obraz relacji seniorów z technologią pokazuje badanie?
Badania pokazują obraz seniorów coraz bardziej obecnych w świecie cyfrowym, ale niejednorodnych pod względem pewności, motywacji i kompetencji. Z jednej strony zdecydowana większość deklaruje umiejętność korzystania z internetu, a wielu seniorów używa go regularnie. Najczęściej używa do tego celu smartfona, który staje się podstawowym narzędziem kontaktu z siecią.
To pokazuje, że technologia przestała być dla osób starszych czymś odległym i coraz częściej wspiera ich codzienne życie.
Z drugiej strony wyniki ujawniają ważne bariery. Część seniorów nadal nie czuje potrzeby korzystania z internetu, część nie ma wystarczających umiejętności, a część pozostaje niepewna lub wykluczona cyfrowo.
Z naszej perspektywy kluczowe jest więc nie tylko zwiększanie dostępu do technologii, ale także budowanie zdrowej relacji z ekranami. Edukacja cyfrowa seniorów powinna obejmować bezpieczeństwo w sieci, ochronę przed oszustwami, higienę cyfrową, przeciwdziałanie przeciążeniu technologicznemu oraz pokazywanie realnych korzyści płynących z mądrego i świadomego korzystania z nowych technologii.
Dziękujemy Stowarzyszeniu MANKO, które od ponad 15 lat przeciwdziała wykluczeniu seniorów, w tym również wykluczeniu cyfrowemu. Zachęcamy do zapoznania się także z pozostałymi obszarami Ogólnopolskiego Badania Potrzeb Seniora 2024.
Raport dostępny jest tutaj:
https://glosseniora.pl/wp-content/uploads/raport_seniorzy.pdf